Opis rezonansu kręgosłupa szyjnego bywa pierwszym dokumentem, z którym pacjent zostaje sam. Wypuklina, protruzja, dehydratacja, stenoza otworu: każde z tych słów brzmi poważnie, a lekarz, który chwilę później ogląda to samo badanie, spokojnie mówi, że operacji nie będzie. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda badanie, co radiolog widzi i jak to nazywa, oraz dlaczego opis i objawy to dwie różne rzeczy. O objawach i leczeniu dyskopatii pisze neurochirurg Instytutu Chirurgii Barku (IChB) w Szczecinie w artykule Dyskopatia kręgosłupa szyjnego: objawy, rodzaje przepukliny, diagnostyka i leczenie.
Jak wygląda badanie MRI odcinka szyjnego
Pacjent leży na plecach, a głowa i szyja spoczywają w specjalnej cewce przypominającej lekki hełm z kołnierzem. Badanie trwa zwykle od kilkunastu do dwudziestu kilku minut, jest bezbolesne i głośne, dlatego pacjent dostaje słuchawki. Najważniejsze zadanie po stronie pacjenta to leżeć nieruchomo i nie przełykać zbyt często w trakcie serii, bo każdy ruch rozmazuje obraz, a badanie szyi jest na to szczególnie wrażliwe.
Kontrast podajemy rzadko. W typowej dyskopatii nie jest potrzebny, sięgamy po niego po operacji, gdy trzeba odróżnić bliznę od nawrotu przepukliny, oraz przy podejrzeniu zapalenia lub guza. Do badania nie trzeba się przygotowywać, wystarczy zdjąć biżuterię, spinki, aparat słuchowy i ubranie z metalowymi elementami.
Sekwencje, czyli skąd w opisie T1, T2 i STIR
Rezonans to kilka serii obrazów, z których każda pokazuje tkanki inaczej.
- T2: płyn jest jasny. To najważniejsza sekwencja w dyskopatii. Zdrowy, nawodniony krążek świeci, a płyn mózgowo-rdzeniowy wokół rdzenia tworzy jasny rąbek, na którego tle widać, czy coś wpukla się do kanału.
- T1: płyn jest ciemny, tłuszcz jasny. Dobrze pokazuje kość, szpik trzonów i tłuszcz w otworach międzykręgowych, przez które przechodzą korzenie.
- STIR: wygasza tłuszcz, żeby uwypuklić obrzęk. Przydatna przy podejrzeniu świeżego urazu, zapalenia lub zmian w szpiku.
Każdą sekwencję oglądamy w dwóch płaszczyznach. Przekroje strzałkowe (z boku) pokazują całą kolumnę krążków i rdzeń na jednym obrazie. Przekroje poprzeczne, prowadzone przez każdy krążek, pokazują, w którą stronę krążek się wysuwa i czy zwęża otwór, którym wychodzi korzeń. Opis powstaje poziom po poziomie, od C2-C3 do C7-Th1, dlatego ma tyle zdań. “Krążek C3-C4 bez cech wysunięcia” to dobra wiadomość, nie kolejna zmiana.
Słowniczek opisu MRI kręgosłupa szyjnego
Najczęstsze określenia w kolejności, w jakiej pojawiają się w opisie. Rodzaje wysunięcia opisujemy tak, jak radiolog widzi je na obrazie.
- Dehydratacja (odwodnienie) krążka: krążek w sekwencji T2 jest ciemniejszy niż sąsiednie, bo jądro miażdżyste straciło wodę. Najwcześniejszy i najczęstszy objaw zwyrodnienia, obecny u dużej części dorosłych.
- Obniżenie wysokości krążka: przestrzeń między trzonami jest węższa niż na sąsiednich poziomach. Zwykle idzie w parze z dehydratacją.
- Wypuklina (bulging): na przekroju poprzecznym obrys krążka wystaje poza obrys trzonów równomiernie, na większości obwodu, jak lekko spłaszczona opona. Nie ma jednego wyraźnego “języka”.
- Protruzja (przepuklina): ograniczone, miejscowe uwypuklenie, którego podstawa przy krążku jest szersza niż to, co wystaje do kanału. W opisie podajemy jego wielkość w milimetrach i kierunek.
- Ekstruzja: wysunięty fragment jest większy niż jego szyjka, jakby przecisnął się przez wąską szczelinę i rozszerzył po drugiej stronie. Może sięgać powyżej lub poniżej poziomu krążka.
- Sekwestr: wolny fragment, który stracił połączenie z krążkiem i leży osobno w kanale. Radiolog szuka go także na sąsiednich poziomach, bo potrafi się przemieścić.
- Kierunek: centralny (prosto do tyłu, w stronę rdzenia), paracentralny (nieco w bok, w stronę odchodzącego korzenia), foraminalny (do otworu międzykręgowego), zawsze z podaniem strony. To kierunek, a nie wielkość, mówi lekarzowi, czy zmiana może odpowiadać za objawy po danej stronie.
- Osteofity: kostne wyrośla na krawędziach trzonów i w małych stawach po ich bokach. W MRI są ciemne, w tomografii bardzo wyraźne. Razem z wysuniętym krążkiem tworzą tak zwany kompleks dyskowo-osteofitowy.
- Stenoza kanału: zwężenie kanału kręgowego. Opisujemy jej stopień i to, czy wokół rdzenia nadal widać rąbek płynu. Zniknięcie rąbka i odkształcenie rdzenia to informacja ważniejsza niż liczba milimetrów.
- Stenoza otworu międzykręgowego: zwężenie otworu, przez który wychodzi korzeń, najczęściej przez osteofity i wysunięty krążek. Stopniujemy ją jako łagodną, umiarkowaną lub znaczną, zależnie od tego, ile tłuszczu wokół korzenia pozostało.
- Zmiany sygnału w rdzeniu (mielopatia): jasne ognisko wewnątrz rdzenia w sekwencji T2 na wysokości ucisku. Najpoważniejsze zdanie w opisie, bo oznacza, że ucisk zostawił ślad w samym rdzeniu. Taki wynik zawsze wymaga oceny neurochirurga w krótkim terminie.
Dlaczego opis brzmi groźnie, a lekarz jest spokojny
Radiolog opisuje wszystko, co widzi, niezależnie od tego, czy pacjenta boli. Taki jest sens opisu: ma być pełny i powtarzalny. Tymczasem dehydratacja, wypukliny i drobne osteofity występują bardzo często u osób, które nigdy nie miały bólu karku ani drętwienia, i ich opisy brzmiałyby podobnie jak opis pacjenta z rwą barkową.
Dlatego lekarz prowadzący nie pyta, ile zmian jest w opisie, tylko czy któraś z nich pasuje do objawów: czy przepuklina po lewej stronie na poziomie C5-C6 odpowiada drętwieniu lewego kciuka i osłabieniu zginania łokcia. Jeśli tak, obraz tłumaczy objawy. Jeśli nie, przyczyny trzeba szukać gdzie indziej, na przykład w stawie barkowym lub w nerwie obwodowym. O tym, jak ortopeda rozpoznaje, że ból barku nie pochodzi z barku, mówi artykuł Rwa barkowa: gdy ból barku i ręki pochodzi z kręgosłupa szyjnego, a o odróżnianiu korzenia od ucisku nerwu w ręce pisze chirurg ręki w tekście Słabnąca ręka: korzeń szyjny czy nerw obwodowy?.
Rezonans pokazuje też tylko jeden moment. Przepuklina, zwłaszcza ekstruzja, może z czasem zmniejszyć się lub wchłonąć, o czym neurochirurg pisze w artykule o dyskopatii szyjnej. Opis sprzed roku nie musi już odpowiadać temu, co dziś dzieje się w kręgosłupie.
Kiedy tomografia lub RTG zamiast rezonansu albo obok niego
Rezonans najlepiej pokazuje tkanki miękkie: krążek, korzenie, rdzeń. Tomografia komputerowa (TK) najlepiej pokazuje kość. Zlecamy ją, gdy trzeba dokładnie ocenić osteofity i zwapnienia, gdy chirurg planuje operację i potrzebuje mapy kości, oraz gdy rezonans jest przeciwwskazany. TK nie zastąpi MRI w ocenie rdzenia.
RTG czynnościowe to dwa zwykłe zdjęcia boczne: w zgięciu i w wyproście szyi. Nie pokazują krążka, za to pokazują, czy kręgi nie przesuwają się względem siebie przy ruchu, czyli czy segment jest stabilny. Bywają zlecane przed decyzją o operacji lub po urazie.
Przeciwwskazania, o których trzeba powiedzieć przed badaniem
- rozrusznik serca, kardiowerter, stymulator nerwów: część nowszych urządzeń dopuszcza badanie w określonych warunkach, po uzgodnieniu z kardiologiem i pracownią,
- implant ślimakowy, metaliczne ciała obce w oku, niektóre starsze klipsy naczyniowe: zwykle wykluczają badanie,
- implanty ortopedyczne, śruby, endoprotezy, stabilizacje kręgosłupa: z reguły można badać, ale metal w polu badania może zasłonić fragment obrazu,
- ciąża: w pierwszym trymestrze badanie odkładamy, jeśli nie jest pilne,
- klaustrofobia: warto uprzedzić, bo można dobrać ułożenie, a badanie szyi jest krótkie.
Co zabrać do neurochirurga
Sam opis nie wystarczy. Lekarz, który ma zdecydować o leczeniu, chce zobaczyć obrazy, bo opis jest interpretacją, a obrazy dowodem. Na konsultację warto przygotować:
- płytę z badaniem lub kod dostępu do wyników online,
- opis badania oraz opisy badań wcześniejszych, jeśli były,
- zdjęcia RTG i TK wraz z opisami, jeśli je wykonano,
- wynik EMG, jeśli był wykonany,
- listę leków i wcześniejsze konsultacje.
Najczęstsze pytania
Czy wypuklina w opisie to to samo co przepuklina?
Nie. Wypuklina to szerokie, równomierne uwypuklenie krążka przy zachowanym pierścieniu włóknistym. Przepuklina, czyli protruzja lub ekstruzja, to zmiana ograniczona do fragmentu obwodu.
W opisie jest kilka poziomów ze zmianami. Który jest ważny?
Ten, który pasuje do objawów. Zmiany na wielu poziomach są w odcinku szyjnym typowe, a o znaczeniu każdej decyduje zestawienie z badaniem neurologicznym, nie kolejność w opisie.
Czy w rezonansie widać, czy korzeń jest uciśnięty?
Widać, czy przestrzeń wokół korzenia jest zwężona. Tego, czy korzeń działa gorzej, rezonans nie pokazuje. To ocenia badanie neurologiczne.
Czy można iść na konsultację bez opisu?
Tak. Neurochirurg ocenia przede wszystkim obrazy, dlatego przy nasilonych objawach nie ma powodu czekać na opis. Warto go dosłać, gdy będzie gotowy.
Powiązane artykuły specjalistów IChB
- Dyskopatia kręgosłupa szyjnego: objawy, rodzaje przepukliny, diagnostyka i leczenie
- Rwa barkowa: gdy ból barku i ręki pochodzi z kręgosłupa szyjnego
- Słabnąca ręka: korzeń szyjny czy nerw obwodowy?
- Ból korzeniowy przy dyskopatii szyjnej: leki, blokady i czego nie obiecywać
- Drętwienie dłoni: cieśń nadgarstka czy kręgosłup szyjny?
lek. Damian Jankowski, radiolog. Instytut Chirurgii Barku w Szczecinie. Konsultację neurochirurgiczną z oceną badań obrazowych umówisz pod numerem tel. 698 431 000, Al. Wojska Polskiego 8a/1, Szczecin.